تكنولوژي هاي لوله گذاري بدون حفر ترانشه، يك فرآيند ساخت و ساز زير سطحي است كه در آن، نياز به ترانشه به تعداد كم و يا بدون ترانشه است. همچنين اين روش ها، به عنوان يك مجموعه اي از روش ها، مواد و تجهيزات در نصب، نوسازي و جايگزيني زير ساخت هاي زيرزميني موجود، مورد استفاده قرار مي گيرند و حداقل اختلال را در ترافيك، كسب و كار، آلودگي صوتي و محيطي و ساير فعاليت ها را ايجاد مي كند. در دهه هاي اخير، اين تكنولوژي ها به دليل مطلوبيت در نصب و نوسازي سيستم خطوط لوله اي زيرزميني با كمترين اثر بر روي جامعه و محيط زيست، رشد سريعي داشته است. بنابراين فوايد تكنولوژي هاي لوله گذاري بدون حفر ترانشه در مقايسه با روش هاي سنتي و مرسوم بر كسي پوشيده نمي باشد. استفاده از تكنولوژي هاي لوله گذاري بدون حفر ترانشه، به سال 1860 بر مي گردد، زماني كه كمپاني راهسازي نورتون پسفيك از روش پايپ جكينگ براي احداث خطوط راه آهن استفاده كرد. فرآيند انتخاب مناسبترين و اقتصادي ترين تكنولوژي لوله گذاري بدون حفر ترانشه از ميان روش هاي موجود، به طور طبيعي نيازمند حضور مهندسين با تجربه و استفاده از تجريبات پروژه هاي اجرا شده در اين زمينه مي باشد. لازم به ذكر مي باشد كه در همين راستا، نرم افزاري جامع براي ارزيابي تكنولوژي هاي متفاوت براي نصب، جايگزيني و نوسازي لوله هاي آب و فاضلاب مدفون با نام تجاري TAG-R Online با توجه به الزامات فني و سازه اي و كمترين هزينه تهيه شده است.

انواع تكنولوژي هاي لوله گذاري بدون حفر ترانشه در سال هاي اخير، گسترش تكنولوژي هاي لوله گذاري و نوسازي لوله بدون حفر ترانشه در عمليات لوله گذاري خطوط آب، نفت، فاضلاب و…. رو به توسعه مي باشد كه با توجه به اهميت موضوع، در اين مقاله به بررسي روش هاي نوين لوله گذاري بدون حفر ترانشه، به شرح ذيل پرداخته شده است:

1-روش حفاري ضربه اي

روش حفاري ضربه اي ابتدا در سال 1955 ميلادي در كشور لهستان ابداع شده است. و طي مطالعاتي كه دانشگاه گدانسك بر روي آن انجام داده است، نسخه تجاري آن در سال 1958 روانه بازار شد. سپس در دهه هاي ميلادي80 و 70 توسط اتحاد جماهير شوروي به توليد انبوه رسيد. در اين روش، پيستون دستگاه حفاري مطابق شكل 1 توسط هواي فشرده و بر اساس اصل دو زمانه بودن، عمل مي كند و در هر مرحله، پيستون ضربه اول را به يك مته چند لايه مخروطي يا دايره اي شكل وارد مي كند. با اين عمل، مته به سمت جلو حركت و موانع موجود را تخريب و با فشار به اطراف مي فرستد و بدين ترتيب حفره اي ايجاد مي شود، سپس با وارد كردن ضربه دوم توسط پيستون، لوله و يا كابل متصل شده به انتهاي مخروط به سمت جلو كشيده مي شود. اين عمل تا رسيدن به محل مورد نظر ادامه مي يابد.

شکل ۱: نماي كلي از دستگاه حفاري ضربه اي ،(۱)پيستون بادي،(۲) چكش فلزي،(۳) محفظه دوكي شكل

دستگاه حفاري ضربه اي، به يك كمپرسور با فشار عملياتي حدود 6 تا 7 بار بر اساس جنس زمين نياز دارد، به علاوه در كانال زيرزميني بوجود آمده مي توان كابل ها و يا لوله هاي بلند و كوتاه از جنس پی وی سی و لوله دوجداره پلی اتیلن با سطح صاف و بدون اتصالات ساخته شده، را نصب نمود. ضمنا” روش مذكور از روش هاي لوله گذاري، بدون فرمان پذيري يا كنترل مستمر مسير لوله گذاري مي باشد. به طور كلي، كاربرد اين روش لوله گذاري، در محدوده موارد ذيل مي باشد:

الف) كابل كشي و لوله گذاري در زير معابر

ب) ارائه خدمات لوله كشي آب و فاضلاب، كابل برق و فيبر نوري به منازل

ج) ايجاد حفره براي ساختمان ها و تابلوهاي راهنمايي و رانندگي و تابلوهاي تبليغاتي

شكل ۲: شماتيك اجراي لوله گذاري به روش حفاري ضربه اي

شماتيك كامل اجراي لوله گذاري به روش حفاري ضربه اي در شكل 2 نشان داده شده است. به طور كلي مي توان از روش حفاري ضربه اي جهت عمليات لوله گذاري در خاك هاي رسي نرم، رسي سخت، ماسه خشك، ماسه مرطوب و شن استفاده نمود.

2-روش سمبه زني

روش سمبه زني در آمريكاي شمالي و اروپا براي عبور دادن لوله در مسيرهاي كوتاه به طور گسترده مورد استفاده قرار مي گيرد. همچنين نصب لوله هايي با قطر كم انشعابات منازل مسكوني در آلمان، با اين روش، بسيار متداول است. اين روش شامل استفاده از نيروي ديناميكي حاصل از چكش و انتقال انرژي چكش ضربه اي در انتهاي لوله مطابق شكل 3 ، به خاك مي باشد. پروسه اوليه به طوركلي شامل ضربه زدن لوله فولادي (كيسينگ فلزي) در ميان خاك با استفاده از ضربات پنوماتيك (استفاده از هواي فشرده براي انتقال انرژي) مي باشد.

روش سمبه زني براي اجراي لوله هاي بزرگ فولادي در طيف وسيعي از خاك با شرايط مختلف متناسب است. مطابق شكل 3 ، در اين روش، يك لوله فولادي ته باز يا ته بسته، بوسيله ضربه چكش در داخل زمين رانده مي شود و سيستم عملكرد تا حد زيادي شبيه به شمع كوبي افقي است. البته براي اجراي لوله هاي فلزي با طول زياد، در راستاي تقليل نيروي اصطكاك بين سطح بدنه لوله با جدار خاك، از مقداري مايع حفاري استفاده مي گردد تا از هدر رفتن نيروي محركه ي چكش در فواصل طولاني جلوگيري شود. اين روش براي نصب لوله هاي بزرگ و در طول هاي كوتاه و براي نصب در عمق كم بسيار مفيد مي باشد و اجراي آن در هر نوع جنس زمين به جز سنگي سخت، با خطر احتمالي تخريب زمين بسيار كم، امكانپذير مي باشد. پس از راندن هر قطعه از لوله به داخل زمين، انتهاي لوله كه با چكش در تماس بوده، بريده شده و قطعه بعدي لوله به آن جوش مي گردد. ضمنا روش مذكور از روش هاي لوله گذاري، بدون فرمان پذيري يا كنترل مستمر مسير لوله گذاري مي باشد.


شكل ۳: نماي كلي از شيوه اجراي روش سمبه زني

لوله فولادي يا كيسينگ فلزي مي تواند به صورت ته باز يا ته بسته به كار رود، درصورت كاربرد لوله ته بسته، يك سر مخروطي فلزي به قسمت ابتداي لوله بوسيله جوش متصل مي گردد و اين قسمت مخروطي شكل، در زمان نفوذ، باعث فشرده شدن خاك پيراموني شده و باعث هدايت كيسينگ به سمت جلو مي گردد. اين روش براي لوله هاي تا قطر 8 اينچ مناسب مي باشد. در صورت استفاده از لوله ته باز، قسمت جلويي پوشش لوله فولادي باز مي باشد تا مته (لبه تيز لوله) بتواند به اندازه قطر خارجي لوله در داخل خاك برش ايجاد كرده و باعث مي گردد كه بيشتر ذرات خاك در جاي خودشان ثابت بمانند و تنها قسمت كمي از ذرات خاك حفاري شده داخل لوله ريخته شود، اين روش براي لوله هايي با قطر بيشتر از 8 اينچ و يا لوله هاي مشبك زهكشي استفاده مي گردد. لوله هاي نصب شده مي تواند لوله هاي جوشكاري شده، بدون درز و لوله هاي عايق كاري شده باشد. به طور كلي، كاربرد اين روش لوله گذاري، در محدوده موارد ذيل مي باشد:

الف) نصب افقي لوله به طول كوتاه در زير مسيرهاي قطارها، ساختمان ها و مسيرهاي آب

ب) نصب لوله هاي سقف تونل‌ها

ج) ساخت گذرگاه هاي زير معابر

د) امكان استفاده به صورت عمودي براي كندن پي، حفر چاه و كوبيدن ورق هاي حائل فولادي در زمين

به طور كلي مي توان از روش سمبه زني جهت عمليات لوله گذاري در خاك هاي رسي نرم، رسي سخت، ماسه خشك، ماسه سنگ، ماسه مرطوب و شن استفاده نمود و اين روش در سنگ سخت بستر قابل كاربرد نمي باشد.

3-روش سوراخكاري مستقيم افقي

روش سوراخ كاري مستقيم افقي كه به روش HDD نيز معروف مي باشد. تاريخچه اين روش به حفاري هاي افقي و نصب لوله هاي پرفشار در صنعت نفت و گاز آمريكا بر مي گردد و عموما در فواصل طولاني مورد استفاده قرار مي گيرد. اما قابليت هاي آن، باعث رشد در مسيرهاي كوتاه طبق شكل 4 و افزايش كاربرد اين روش در سال هاي اخير، جهت نصب لوله هاي آب و گاز شده است.

شكل ۴: نماي كلي از شيوه اجراي روش HDD (شكل -سمت راست) و اجراي لوله گذاري با روش HDD در فرودگاه كامبوج(شكل سمت چپ)

در اين روش با استفاده از دستگاه rig drillingطبق شكل 4 (سمت چپ) و بدون نياز به ايجاد شفت بزرگ ارسال لوله، عمليات لوله گذاري با انحناء، از زير تاسيسات زير بنايي، همراه با فرمان پذيري مسير لوله گذاري امكان پذير مي باشد. مطابق شكل 5 ، پروسه لوله گذاري با مرحله اول (pilot hole) ايجاد چاله ورودي گل حفاري و نقطه خروجي، آغاز مي شود، كه اين حوضچه ها براي جمع آوري گل حفاري و كاهش
هزينه ها مي باشد و سوراخ كاري مسير راهنما بر اساس مسير طراحي از چاله ابتدايي صورت مي پذيرد در مرحله دوم (pre-reaming) افزايش قطر حفاري حفره، با گذراندن يك مته برنده ي بزرگ به اندازه قطر لوله در طول مسير راهنما، از نقطه انتهايي به كمك نيروي كششي ناشي از دستگاه مي باشد و در مرحله سوم (pull back) قراردادن لوله و يا كيسينگ با كشش حاصل از مته در حفره تراش داده شده، از نقطه انتهايي مي باشد. عمليات به روش سوراخ كاري مستقيم افقي به كمك مايع حفاري تحت فشار، كه مخلوطي از آب و معمولا بنتونيت يا پليمر است همراه خنك كنندگي سر مته صورت مي پذيرد. مايع حفاري، پس از استفاده به داخل ريكلايمر فرستاده مي شود تا براده هاي فلزات را گرفته و ويسكوزيته ي مايع حفاري را به همان حالت اوليه برساند.

شكل ۵: شماتيک اجراي لوله گذاري به روش سوراخ كاري مستقيم افقی

يكي از مهمترين قسمت هاي عمليات حفاري در اين روش، مسيريابي مي باشد كه با قرار دادن راهنما بر روي سرمته، امكان پذير مي باشد. مسيريابي مي تواند به سه روش صورت پذيرد:

الف) روش walk-over ، كه در اين روش يك دستگاه فرستنده بر روي سرمته متصل شده و اطلاعات به شكل امواج الكترومغناطيسي به سطح زمين فرستاده مي شود و پس از دريافت اطلاعات در سطح زمين، به اپراتور مسير پيشنهاد مي گردد.

ب) انتقال اطلاعات توسط كابل

ج) روش gyro ، كه اتوماتيك و خودكار بوده و پركاربردترين روش براي مسيريابي مي باشد و داراي دقت بالاي 200 ميليمتر براي مكان يابي مي باشد.

به طور كلي مي توان از روش حفاري سوراخكاري مستقيم افقي جهت عمليات لوله گذاري در هر نوع جنس زمين و حتي ايجاد حفره در سنگ نيز استفاده نمود و عمليات حفاري با قطرهاي مختلف از يك اينچ (براي
جاي گذاري كابل و سيم ها) تا قطر 56 اينچ براي جاي گذاري لوله هاي مختلف امكان پذير مي باشد.

4-روش حفاري با مته

روش حفاري با مته يا روش Boring Auger ، يك تكنولوژي امن لوله گذاري بدون حفر ترانشه، براي نصب لوله هاي فاضلاب و… مي باشد. مته حلزوني شكل در زواياي مختلف و با دقت بالا، قابل كنترل و هدايت مي باشد.

مطابق شكل 6 دستگاه مذكور داراي مته قوي و نيروي محركه قدرتمند مي باشد همزمان با حفر سوراخ به كمك يك دستگاه هيدروليكي خارجي، مواد تخريب شده موجود در داخل حفره، با مته حلزوني شكل يا آچار پيچ گوشتي پوشش دار، به بيرون انتقال داده مي شود و سپس لوله در حفره ايجاد شده، نصب مي شود. گاهی مشاهده شده است كه اين روش در ايران، به نام پايپ جكينگ نيز ناميده مي شود. از مزاياي اين روش حفاري مي توان به، عدم نياز به تجهيزات گران قيمت، امكان ساخت اكثر تجهيزات در داخل كشور، فضاي كم جهت به كارگيري دستگاه، نصب و راه اندازي آسان اجزاي دستگاه، انتقال ضايعات حفاري به چاله ي ارسال، دقت موضعي بالا و عمليات حفاري تا حدود 50 متر اشاره نمود. ضمنا روش مذكور از روش هاي لوله گذاري، بدون فرمان پذيري و يا كنترل مستمر، مسير لوله گذاري می‌باشد.

5-روش ميكروتونلينگ

امروزه يكي از رايج ترين روش هاي عبور دادن تاسيسات شهري از زيرزمين در اغلب كشورهاي توسعه يافته، استفاده از روش هاي ميكروتونلينگ مي باشد. اين روش، در اصل همان پايپ جكينگ با كنترل از راه دور است، كه در آن از تجهيزات گران قيمت براي حفاري و كنترل مستمر مسير لوله گذاري استفاده
مي گردد. اين روش امكان لوله گذاري در طول هاي زياد و با اقطار لوله بين 4 تا 80 فوت را فراهم مي سازد.

شكل 7 : نماي كلي از شيوه اجراي روش ميكروتونلينگ و تجهيزات موردنياز

در اين روش، طبق شكل 7 ، عمليات حفاري با كنترل كامل از راه دور با استفاده از تجهيزات رايانه اي مستقر در سطح زمين انجام مي شود و دستگاه هاي ميكروتونلينگ از دو نوع عمده، دستگاه حفاري تحت فشار با گل آب مانند دستگاه هاي حفاري TBM و دستگاه حفاري خشك تشكيل شده اند. پروسه لوله گذاري در روش مذكور شامل اجراي شفت هاي ارسال و دريافت براساس عمق لوله گذاري، انتخاب ماشين حفاری براساس شرايط نوع و جنس زمين، سطح آب زيرزميني و قطر لوله ها، انتخاب لوله هاي مخصوص عمليات ميكروتونلينگ، كه بايستي علاوه بر تحمل فشار حلقوي، در برابر انتقال نيروي افقي رانشي نيز، مناسب باشند و اصولا از لوله هاي بتني، فولادي و بتن پليمري مخصوص استفاده مي گردد. سيستم كنترل مسير لوله گذاري كه توسط اپراتور در سطح زمين به كمك تجهيزات مسيريابي ليزري صورت مي پذيرد.

سيستم گل حفاري، كه به كمك گل يا دوغاب مسير حفاري خنك شده و فشار را كنترل كرده و در نهايت، مصالح حاصل از مسير حفاري، به صورت دوغاب از محل اجرا، خارج مي گردد. درشرايط حفاري در زمين هاي ناپايدار، بايد با اتخاذ تدابيري مناسب در سينه تونل، از ريزش آن جلوگيري شود تا امكان اجراي عمليات حفاري در شرايط ايمن فراهم شود. كنترل سينه كار مي تواند با استفاده از روش هاي مناسب حفاري تونل، مانند هواي فشرده، دستگاه هاي تمام رخ متعادل كننده فشار زمين و يا دستگاه هاي حفاری تونل مانند TBM كه در زمين هاي سست به كار مي روند انجام شود. ضمنا مي توان از فرآيندهاي ژئوتكنيكي شامل زهكشي بوسيله چاه، تزريق دوغ آب سيمان، تزريق بنتونيت يا مواد شيميايي و منجمد سازي زمين در شرايط استثنائي استفاده نمود كه انتخاب فرآيند، تابعي از خصوصيات زمين، ميزان رطوبت و به ويژه تجزيه و تحليل اندازه هاي دانه هاي خاك مي باشد.

6-روش حفاري با لوله راهنما

روش حفاري با لوله راهنما، كه به روش Pilot Tubing يا Guide Boring Method معروف مي باشد، همان لوله گذاري توسط روش حفاري با مته ولي در مسير مشخص مي باشد. كه جهت نصب لوله ها با قطرهاي كوچك مورد استفاده قرار مي گيرد. در اين روش حفاري بدون حفر ترانشه، از يك قطعه زاويه ياب براي رسيدن به شيب و مسير دقيق لوله راهنما (طبق شكل 8 سمت راست) استفاده مي گردد.

شكل 8 : سر هدايت شونده در روش حفاري با لوله راهنما (شكل سمت راست)- اجراي لوله سفالي با روش حفاري با لوله راهنما (شكل سمت چپ)

مراحل اجراي روش حفاري با لوله راهنما، به شرح ذيل مي باشد:

مرحله اول) مطابق شكل 1-9 ، از شاسي هاي جك زني براي فرستادن لوله راه نما به سمت شفت دريافت، استفاده مي كنند. در لبه ي جلويي لوله راهنما، يك سر هدايت شونده نصب شده است كه وظيفه آن زاويه يابي جهت دستيابي به مسير دقيق و شيب مورد نظر مي باشد. سر هدايت شونده شامل يك چراغ منور با برد زياد براي نشان دادن نقاط جلويي مي باشد. دوربين تعبيه شده در سيستم هدايت شونده، اهداف را ثبت نموده و همزمان اپراتور بر روي مانيتور آن اطلاعات را چك مي كند.

مرحله دوم) مطابق شكل 2-9 ، پس از رسيدن لوله راهنما به شفت دريافت، در شفت ارسال مته بزرگ حفاري به قطر مورد نياز به انتهاي لوله راهنما متصل مي شود و همانند روش حفاري با مته، عمليات ايجاد حفره در راستاي مسير لوله راهنما كه قبلا ايجاده شده بود اجرا مي گردد. همواره مواد حاصل از حفاري توسط مته حلزوني شكل، از مسير حفاري به شفت ارسال انتقال مي يابد.

مرحله سوم) مطابق شكل 3-9 ، در اين مرحله پس از رسيدن مته حفاري به شفت دريافت، از انتهاي مته در محل شفت ارسال، عمليات اضافه كردن سگمنت هاي لوله با خروج مته از حفره شروع مي گردد. و در صورت نياز به كيسينگ گذاري، معمولا كيسينگي با قطر 20 ميليمتر بيشتر از لوله به كار مي رود.

7-روش شكافتن لوله

روش حفاري شكافتن لوله يا Pipe Bursting ، روشي مناسب كه براي جايگزيني لوله هاي مدفون قديمي با لوله هايي هم اندازه يا بزرگتر از آن كاربرد دارد و در اواخر دهه 70 ميلادي توسط شركت گاز بريتانيا اختراع و ثبت شد و طي دهه هاي بعدي در سرتاسر جهان، مورد استفاده قرار گرفت.

شكل 10 : شماتيك كلي اجراي لوله با روش Pipe Bursting(شكل سمت چپ) و نحوه جاي گذاري لوله جديد در مسير لوله خردشده قديمي (شكل سمت راست)

مطابق شكل 10 ، در روش حفاري شكافتن لوله، ابتدا كابل يا ميله اي از يك سر لوله قديمي مدفون در زمين، وارد لوله و از طرف ديگر لوله، كابل خارج مي گردد. سپس به سر آزاد كابل، كلاهك مخرب و لوله جديد متصل مي شود. در اين زمان، كابل كشيده شده و به دنبال آن، همزمان با تركاندن جداره لوله قديمي، لوله جديد وارد لوله قديمي شده، و در نهايت لوله جديد ( از جنس لوله هاي پلي اتيلن و يا لوله هاي پي وي سي انعطاف پذير) در مسير جايگزين مي گردد. دستگاه مذكور مي تواند لوله هاي قديمي ساخته شده از سراميك، آزبست، چدن، پلاستيك و يا سيماني را در هم شكسته و متلاشي كرده و در حال حركت به سمت جلو، قطعات خرد شده به اطراف رانده مي شود. براي نيروي كششي مورد نياز، يك دستگاه در ابتداي كابل، حركت كابل در مسير لوله قديمي را تضمين مي كند. همواره از شفت هاي كنترلي ابتدا و انتها براي لوله گذاري استفاده مي گردد. از روش مذكور مي توان براي جايگزيني لوله در حالات ذيل استفاده كرد:

جايگزيني لوله جديد در صورت اختلال در لوله قديمي، جايگزيني لوله جديد در صورت انحراف و ترك در لوله موجود، جايگزيني لوله جديد در صورت نشست قسمت هايي از لوله موجود.

8-روش پايپ جكينگ

اين روش اولين بار در اواخر قرن نوزدهم ميلادي به كار گرفته شد. بين سال های ميلادي 1950 تا 1960، قابليت هاي جديدي در زمينه تكنولوژي پايپ جكينگ توسط شركت هاي اروپايي و ژاپني مطرح گرديد، از جمله افزايش طول لوله گذاري، ارتقاء نحوه اجرا، دقت لوله گذاري، بهبود حفاري و… را مي توان نام برد. در شكل زیر، شماتيک كلي نحوه اجرا و تجهيزات مورد نياز براي عمليات لوله گذاري به روش پايپ جكينگ نشان داده شده است.

مطابق شكل فوق جهت لوله گذاری با استفاده از اين شيوه، ابتدا در شفت ارسال يك جك هيدروليكي در تراز لوله با پشت بند ترجيحا بتني، نصب مي گردد. سپس نيروي جك از طريق انتقال در جدار لوله ها، به محل حفاري انتقال مي يابد. ابعاد و نحوه ساخت شفت ها بر اساس نيازهاي خاص هر مسير تغيير مي كند و در اين ميان، مسائل اقتصادي، عامل كليدي در ساخت شفت ها محسوب مي گردد. شيوه هاي حفاري مكانيكي در مقايسه با حفاري دستي عمدتاً به شفت هاي بزرگتري نياز دارند، در عين حال شرايط محيطي و ترافيكي يكي از مهمترين عوامل در تعيين ابعاد شفت ارسال می باشند، که با به كارگيري دستگاه هايي با قابليت تغيير طول شاسي اصلي، جهت رانش لوله با طول هاي مختلف، مي توان اين مشكل را مرتفع نمود. پس از رانش پيشران حفاري مكانيكي و يا دستي از شفت ارسال، درون خاك، لوله هاي بعدي از طريق فشار جك از محل شفت ارسال، به مسير اضافه مي گردند.

شکل زیر اجرای لوله با روش پايپ جكينگ در شهر ماكون از ايالات ميسوري را نشان می‌دهد.

لوله های مصرفي در تكنولوژي پايپ جكينگ، بایستی علاوه بر تحمل فشار حلقوی، در برابر انتقال نیروی افقی رانشی جک نيز، مناسب باشند و اصولا از لوله های بتنی، فولادی و بتن پلیمری مخصوص استفاده
می گردد. براساس تحقيقات، كوچكترين قطر لوله براي اجرا در اين روش، لوله به قطر 42 اينچ مي باشد. ضمنا براي كنترل مسير و زاويه لوله گذاري، مي توان از اشعه ليزر استفاده گردد.

انتخاب مناسب ترين و اقتصادي ترين روش لوله گذاري بدون حفر ترانشه از ميان هشت تكنولوژي لوله گذاري بدون حفر ترانشه بررسي شده در اين مقاله، به طور طبيعي نيازمند حضور مهندسين با تجربه و استفاده از تجريبات پروژه هاي اجرا شده و استفاده از نرم افزارهاي جامع ارزيابي در اين زمينه مي باشد. باتوجه به آن كه برخي از روش هاي لوله گذاري بدون حفر ترانشه نيازمند به تجهيزات خاص و گران قيمت براي اجرا نمي باشند مي توان اين تكنولوژي هاي لوله گذاري را بيشتر در ايران توسعه داد. براساس تحقيقات صورت پذيرفته قبلي، تكنولوژي هاي لوله گذاري بدون حفر ترانشه، روش به نسبت گران تري نسبت به روش معمولي و سنتي است. البته اگر فقط هزینه های مستقیم در نظر گرفته شود. با این حال، این روش مزایای زیادی را برای هزینه های اجتماعی و زیست محیطی مانند تاخیر ترافیکی، سر و صدا و از دست دادن درآمد کسب و کار منطقه ای در نظر گرفته است.

3.9/5 - (7 votes)